Verdeeldheid, toen en nu

Klant PAX

Voor het PAX Magazine interview ik Puco Danilovic over de herdenking van de Eerste Wereldoorlog in de Westelijke Balkan. “Servië wil af van het imago van veroorzaker van de oorlog.”

Westelijke Balkan herdenkt Eerste Wereldoorlog

Verdeeldheid, toen en nu

Ook in Servië en Bosnië en Herzegovina wordt de Eerste Wereldoorlog van honderd jaar geleden herdacht. Tijdens dit herdenkingsjaar neemt Servië een speciale plek in. Velen beschouwen het land als veroorzaker van de oorlog. “Servië wil van dit imago af.” Puco Danilovic over de verdeeldheid in de regio, toen en nu.

Het is 28 juni 1914 als de Serviër Gavrilo Princip de Oostenrijkse troonopvolger Frans Ferdinand en zijn vrouw vermoord. Het Habsburgse Rijk verklaart de oorlog aan het Koningrijk Servië en de Eerste Wereldoorlog is een feit. Maar was de aanslag door Princip werkelijk de aanleiding voor de Grote Oorlog? “Historische feiten worden voortdurend verschillend geïnterpreteerd, ook in de Westelijke Balkan”, vertelt Puco Danilovic, senior programmamedewerker Westelijke Balkan bij PAX. “De een ziet Princip als bevrijder ten tijde van de Oostenrijkse onderdrukking. De ander beschrijft hem als een Servische terrorist en aanstichter van de oorlog.”

Wordt de Eerste Wereldoorlog uitvoerig herdacht in Servië?
“Zeker, en ook in Bosnië en Herzegovina. Lange tijd was Princip een held die het volk van de bezetting bevrijdde; straten en bruggen werden naar hem vernoemd. Na het uiteenvallen van Joegoslavië verdween dit eerbetoon in de Federatie Bosnië en Herzegovina. Dit jaar zetten Servië en de Servische Republiek vooral in op imagoverbetering als het gaat om de Eerste Wereldoorlog. Overigens zonder de geschiedenis te verloochenen, want in Belgrado en Oost-Sarajevo (met louter Bosnische Serviërs) komen nieuwe standbeelden van Princip. Tegelijkertijd kondigen Bosnische autoriteiten aan dat zij een standbeeld van Frans Ferdinand gaan plaatsen in Sarajevo. Een scherpe verdeling langs etnische lijnen.”

Sinds kort zijn de nationalisten aan de macht in Servië. Een verslechtering van de stabiliteit?
“Niet per se, want de nieuwe premier Aleksandar Vucic van de Servische Progressieve Partij heeft aangekondigd als eerste een bezoek te brengen aan Sarajevo. Hij beseft het belang van een goede relatie met zijn buurlanden. Ook is hij positief over toetreding tot de EU en wil Europese waarden nastreven. De meeste Serviërs zien, ondanks pittige hervormingen, toetreding tot de EU wel zitten. Dit is ook een van de redenen dat de meerderheid van de Serviërs zich heeft verzoend met het Kosovo-akkoord: uit vermoeidheid over de kwestie en in de hoop te kunnen toetreden tot de EU. Zorgpunten over de nieuwe machthebbers zijn er overigens ook: beperking van mediavrijheid, politieke bemoeienis in de rechtelijke macht en versterkte overheidscontrole.”

Er wapperden laatst Servische vlaggen naast Russische op de Krim in Oekraïne. Hoe zit dat?
“De vlaggen zijn het resultaat van een kleine groep ultranationalisten die sympathiseren met Rusland. Servië zit in een spagaat als het gaat om Oekraïne. Rusland beschouwen ze als een belangrijke kameraad, tegelijkertijd wil Servië toetreden tot de EU. Het land balanceert op een dunne politieke balk. De vraag is hoe lang ze dit kunnen volhouden.”

Ondertussen is in Bosnië en Herzegovina de Bosnische Lente gaande.
“De internationale gemeenschap heeft Bosnië en Herzegovina lange tijd aan haar lot overgelaten. Het moest een keer mis gaan. De gewelddadige protesten in februari in de Federatie Bosnië en Herzegovina, en trouwens ook al in juni vorig jaar, zijn het gevolg van wanhopige burgers die de werkloosheid en corruptie bij de overheid beu zijn. Wat opvalt, is dat de Bosnische Lente getuigt van een nieuwe sociale indeling. Verticale tegenstellingen tussen etnische groepen hebben plaats gemaakt voor een horizontale verdeling: burgerij versus elite. Of zoals kunstenaar Damir Nikšić het beschreef: “We praten niet langer over rassen en naties maar over parlementariërs, werklozen en een arbeidsreserveleger.” Met deze nieuwe sociale classificatie loopt de federatie als het ware voorop in de regio. Nu nog de grenzen over.”

Gaat de Westelijke Balkan een verdeelde toekomst tegemoet?
“Alle democratische hervormingen in de regio zijn vooral afhankelijk van twee dingen: het vermogen om relaties te maken over de grenzen van etnische groepen en het voortzetten van een kritische omgang met het eigen verleden. Internationale steun hiervoor is cruciaal, alleen dan zal het proces van EU-toetreding niet vastlopen.”

Pax Magazine van PAX, juni 2014